Ένας κλειστός χώρος, περιορισμένος αριθμός υπόπτων, καμία επαφή με τον έξω κόσμο. Το σκηνικό θυμίζει κλασική αστυνομική πλοκή ή έστω ένα sci-fi θρίλερ του βεληνεκούς του Alien, όμως περιγράφει εξίσου πιστά τις συνθήκες στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, όπου αστροναύτες, άνθρωποι επιλεγμένοι για την ψυχραιμία και την αντοχή τους, περνούν μήνες κλεισμένοι μαζί.
Όσο κι αν θέλουμε να πιστεύουμε πως οι κορυφαίοι επιστήμονες του πλανήτη είναι άτρωτοι σε τέτοιες σκέψεις, οι παρατεταμένες παραμονές σε συνθήκες υψηλής πίεσης αρκούν για να βγάλουν τον καθένα εκτός εαυτού. Ο κοσμοναύτης Βαλέρι Ριούμιν είχε γράψει το 1980 στο ημερολόγιό του, κατά τη διάρκεια αποστολής στο διάστημα, ότι όλες οι προϋποθέσεις για μια δολοφονία πληρούνται όταν κλείνεις δύο άντρες σε μια καμπίνα πέντε επί έξι μέτρων για δύο μήνες.
Αν κάτι τέτοιο συνέβαινε πραγματικά στο διάστημα, οι ερευνητές θα ξεκινούσαν με μειονέκτημα, καθώς οι μέθοδοι εγκληματολογίας που έχουν αναπτυχθεί στη Γη δεν λειτουργούν απαραίτητα σε συνθήκες χαμηλής βαρύτητας εκτός πλανήτη. Με τα ταξίδια πολιτών στο διάστημα να πλησιάζουν, ειδικοί ζητούν επενδύσεις στον αναδυόμενο κλάδο της αστροεγκληματολογίας, και οι πρώτες σχετικές έρευνες έχουν ήδη ξεκινήσει.
Το πρώτο που θα λείπει από έναν εξωγήινο τόπο εγκλήματος
Το πρώτο πράγμα που θα λείπει από έναν εξωγήινο τόπο εγκλήματος είναι η βαρύτητα. «Η βαρύτητα είναι πανταχού παρούσα γύρω μας, είναι η βασική μεταβλητή του περιβάλλοντος με την οποία έχουμε πάντα να κάνουμε», εξηγεί ο Ζακ Κοβάλσκι, εγκληματολόγος στη Μονάδα Διερεύνησης Σκηνής Εγκλήματος της αστυνομίας του Ρόζγουελ, στη Τζόρτζια των ΗΠΑ.
Η διδακτορική του έρευνα, πάνω στο πώς οι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την ανάλυση σταγόνων αίματος, τον οδήγησε σε ένα ασυνήθιστο ερώτημα: πώς αλλάζουν τα μοτίβα πιτσιλίσματος αίματος σε συνθήκες χαμηλής ή μηδενικής βαρύτητας;
Η ανάλυση σταγόνων αίματος χρησιμοποιεί ρευστομηχανική, φυσική και μαθηματικά για να υπολογιστεί η τροχιά των σταγόνων και να κατανοηθεί πώς προσέκρουσαν σε μια επιφάνεια. Στη Γη η βαρύτητα καθορίζει το μοτίβο. Στο διάστημα όμως, όπου οι αστροναύτες βιώνουν μικροβαρύτητα, δηλαδή αβαρότητα παρότι η βαρύτητα στο ύψος του σταθμού παραμένει περίπου στο 90% της αντίστοιχης στη Γη, τα πράγματα αλλάζουν, καθώς ο σταθμός βρίσκεται σε διαρκή κατάσταση ελεύθερης πτώσης.
Για να πραγματοποιήσει την πρώτη έρευνα πάνω σε κηλίδες αίματος σε μικροβαρύτητα, ο Κοβάλσκι συνεργάστηκε με τον δρα Τζορτζ Παντάλος, ερευνητή διαστημικής ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Λούισβιλ. Πραγματοποίησαν το πείραμα σε παραβολική πτήση, γνωστή και ως «διαστημόπλοιο του εμετού», που εναλλάσσει ανοδικές και καθοδικές πορείες για να δημιουργήσει σύντομα διαστήματα μικροβαρύτητας. Κατά τη διάρκεια της ελεύθερης πτώσης, ο Παντάλος έριξε με σύριγγα συνθετικό αίμα σε ένα φύλλο χαρτί.
Στη Γη, όταν μια σταγόνα αίματος χτυπά επίπεδη επιφάνεια, καταρρέει και απλώνεται με τρόπο που επιτρέπει τον υπολογισμό της γωνίας πρόσκρουσης. Το πείραμα έδειξε πως, χωρίς βαρύτητα, η επιφανειακή τάση εμποδίζει την εξάπλωση της σταγόνας.
«Όταν αφαιρέσεις τη βαρύτητα ως μεταβλητή, η επόμενη κυρίαρχη φυσική δύναμη που αναλαμβάνει είναι η επιφανειακή τάση», λέει ο Κοβάλσκι. Το αποτέλεσμα είναι μια μικρότερη κηλίδα αμφίβολης προέλευσης, που θα δυσκόλευε σημαντικά τους μελλοντικούς ντετέκτιβ του διαστήματος να προσδιορίσουν το σημείο του εγκλήματος.
Η έρευνα δεν ήταν χωρίς προκλήσεις, εξηγεί ο Κοβάλσκι, ειδικά όταν η παραβολική πτήση επιστρέφει στη Γη. «Μόλις τελειώσει το τόξο της μικροβαρύτητας, περνάς σε διπλή βαρύτητα, οπότε οι κηλίδες καταστρέφονται αμέσως», λέει. Λόγω του περιορισμένου χώρου στο αεροσκάφος, μπόρεσαν να μελετήσουν κηλίδες που δημιουργήθηκαν μόλις 20 εκατοστά μακριά από το χαρτί.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί πως στη Γη οι σταγόνες αίματος έχουν καμπύλη τροχιά λόγω της έλξης της βαρύτητας, ενώ στο διάστημα ταξιδεύουν σε ευθεία γραμμή επ’ αόριστον, μέχρι να συναντήσουν μια επιφάνεια. «Η αδράνεια θα κρατήσει αυτές τις υγρές σταγόνες σε ευθεία πορεία πτήσης», εξηγεί ο Κοβάλσκι, κάτι που, δεδομένων των μακριών ευθύγραμμων τμημάτων του σταθμού, θα δυσκόλευε ακόμη περισσότερο τον εντοπισμό της αρχικής πηγής.
Πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα, όπως το αν τα ρεύματα αέρα που κυκλοφορούν το οξυγόνο μέσα στον σταθμό θα επηρέαζαν την τροχιά των σταγόνων, πώς στεγνώνει το αίμα σε μικροβαρύτητα, ή αν τα υψηλής τεχνολογίας υλικά στο εσωτερικό του σκάφους, πολλά από τα οποία είναι υδρόφοβα, θα άλλαζαν περαιτέρω τον τρόπο που προσγειώνονται οι σταγόνες. Επιπλέον, το αίμα ενός θύματος δεν θα λιμνάζει στο έδαφος, και αν ο δράστης μετακινούνταν, δεν θα άφηνε πίσω του χαρακτηριστικό ίχνος σταγόνων.
Υπάρχει, βέβαια, και το ερώτημα του όπλου. Μια πυροβολισμός στον σταθμό θα δημιουργούσε παρόμοια στοιχεία με τη Γη, καθώς η έκρηξη μέσα στη θαλάμη δημιουργεί ένα «σύννεφο αερίων και υπολειμμάτων», εξηγεί ο δρ Κρις Σέπερντ, ειδικός βαλλιστικής στο Πανεπιστήμιο του Κεντ, στη Βρετανία.
Ένας κλειστός χώρος, περιορισμένος αριθμός υπόπτων, καμία επαφή με τον έξω κόσμο. Το σκηνικό θυμίζει κλασική αστυνομική πλοκή ή έστω ένα sci-fi θρίλερ του βεληνεκούς του Alien, όμως περιγράφει εξίσου πιστά τις συνθήκες στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό / IMDB
Τα υπολείμματα αυτά θα κάλυπταν το όπλο, τον δράστη, το θύμα και τη σκηνή, και θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να τα εξαφανίσει κανείς στον σταθμό, όπου οι αστροναύτες πλένονται με σφουγγάρι και σαπούνι αντί για ντους. Τα αιωρούμενα υπολείμματα θα παρέμεναν στην ατμόσφαιρα του σταθμού για σημαντικό χρονικό διάστημα, εξηγεί ο Σέπερντ, πριν καταλήξουν στα φίλτρα εξαερισμού που κρατούν αναπνεύσιμο τον αέρα για το πλήρωμα, όπου θα μπορούσαν να αναλυθούν για τον προσδιορισμό του τύπου πυρομαχικών.
Ακόμη και στη Γη, η ανάλυση υπολειμμάτων πυροβολισμού είναι δύσκολη υπόθεση. «Το πώς μεταφέρονται τα υπολείμματα ανάμεσα σε αντικείμενα, πόσο καιρό επιμένουν σε διαφορετικά περιβάλλοντα, είναι κάτι που δεν κατανοούμε πλήρως ούτε εδώ κάτω, και νομίζω πως θα ήταν ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση εκεί πάνω», λέει ο Σέπερντ.
Ειδικοί πιστεύουν πως ένας πυροβολισμός στον σταθμό θα άφηνε το ίδιο βαλλιστικό αποτύπωμα στη σφαίρα και στην κάννη όπως στη Γη, ωστόσο ο σταθμός δεν διαθέτει πεδίο βολής για προφανείς λόγους ασφαλείας, γεγονός που θα δυσκόλευε την ανακατασκευή των συνθηκών πυροβολισμού.
Η μικροβαρύτητα θα επηρέαζε επίσης την τροχιά της σφαίρας, που θα ταξίδευε σε ευθεία γραμμή αντί για καμπύλη πορεία, αν και σε τόσο περιορισμένο χώρο η βολή θα ήταν πιθανότατα από κοντινή απόσταση. Η σφαίρα πιθανότατα θα κατέληγε καρφωμένη στα υπερβαρέα τοιχώματα του σταθμού, ή θα αναπηδούσε και θα αιωρούνταν μέσα στην καμπίνα. Όπως σημειώνει ωστόσο ο Σέπερντ, ένα όπλο δεν θα ήταν η καλύτερη επιλογή για δολοφονία στο διάστημα, καθώς θα άφηνε πολύ εμφανή στοιχεία.
Το κλειστό περιβάλλον του σταθμού θα μπορούσε αντίθετα να ευνοήσει τους ερευνητές όσον αφορά στοιχεία DNA. Ίχνη όπως τρίχες ή ίνες θα παρέμεναν εντός του σκάφους, είτε στη σκηνή του εγκλήματος είτε παγιδευμένα σε φίλτρα αέρα ή νερού.
«Το κλειστό σύστημα θα μπορούσε να είναι πλεονέκτημα, γιατί τα πάντα φιλτράρονται και συλλέγονται, οπότε τα στοιχεία παραμένουν και είναι δύσκολο να απαλλαγεί κανείς από αυτά», λέει η δρ Βαλερί Ράιντερ, επικεφαλής τοξικολογίας στο Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Τζόνσον της NASA.
Το κλειστό περιβάλλον του σταθμού θα μπορούσε αντίθετα να ευνοήσει τους ερευνητές όσον αφορά στοιχεία DNA. Ίχνη όπως τρίχες ή ίνες θα παρέμεναν εντός του σκάφους, είτε στη σκηνή του εγκλήματος είτε παγιδευμένα σε φίλτρα αέρα ή νερού / IMDB
Το DNA όμως, το πιο αξιόπιστο εργαλείο της εγκληματολογίας, αναμένεται να αποδομείται ταχύτερα στο διάστημα λόγω αυξημένης ηλιακής ακτινοβολίας, αν και μια σχετική έρευνα βρήκε πως δείγμα DNA τοποθετημένο στο εξωτερικό ερευνητικού πυραύλου επέζησε της εκτόξευσης, της πτήσης και της επανεισόδου στην ατμόσφαιρα.
Αν ο δράστης δεν φορούσε στολή ή γάντια, θα άφηνε δακτυλικά αποτυπώματα, όπως θα συνέβαινε και στη Γη, όμως η συλλογή τους θα παρουσίαζε νέες προκλήσεις. Οι παραδοσιακές μέθοδοι, με σκόνη άνθρακα ή μετάλλου ή με αναθυμιάσεις κόλλας, θα μετέτρεπαν τη σκόνη και τα αέρια σε αιωρούμενα σωματίδια που θα παρέμεναν επ’ αόριστον στον αέρα του σταθμού, δημιουργώντας κίνδυνο για το πλήρωμα.
Οι ειδικοί πιστεύουν πως λέιζερ σαρωτές ή υπεριώδες φως θα μπορούσαν να αποτελέσουν εναλλακτική λύση, αν και δεν έχει δοκιμαστεί ακόμη στον σταθμό.
Το εργαστήριο του σταθμού θα ήταν πολύτιμο βοήθημα, δίνοντας στους ερευνητές πρόσβαση σε ηλεκτρονικά μικροσκόπια σάρωσης για ανάλυση υπολειμμάτων πυροβολισμού, φασματογράφους μάζας για τοξικές ουσίες και εξοπλισμό αλληλουχίας για DNA υπόπτου.
Τα όρια της εγκληματολογικής έρευνας
Θα υπήρχαν όμως όρια, και τα δείγματα θα έπρεπε τελικά να αποσταλούν στη Γη για οριστικά συμπεράσματα. Μια νεκροψία σε μικροβαρύτητα θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη, καθώς τα σωματικά υγρά θα διέφευγαν και θα αιωρούνταν στον αέρα. Η μειωμένη οστική πυκνότητα των αστροναυτών λόγω μικροβαρύτητας θα μπορούσε επιπλέον να αλλοιώσει τα μοτίβα πρόσκρουσης, δυσκολεύοντας την αναγνώριση του φονικού όπλου.
Ο προσδιορισμός της ώρας θανάτου θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολος. Στη Γη, το αίμα αρχίζει να λιμνάζει στο σώμα μόλις σταματήσει η καρδιά, και αυτά τα μοτίβα χρησιμοποιούνται για εκτίμηση της ώρας θανάτου, ενώ σε συνθήκες χαμηλής ή μηδενικής βαρύτητας το αίμα ενδέχεται να κατανέμεται πιο ομοιόμορφα στο σώμα.
Στη Γη επίσης, ένα πτώμα περνά από μια προβλέψιμη διαδικασία αποσύνθεσης λόγω μικροβίων και ασπόνδυλων, ενώ στον σταθμό υπάρχουν πολύ λιγότεροι μικροοργανισμοί και ουσιαστικά καθόλου ασπόνδυλα, με αποτέλεσμα το σώμα να αποσυντίθεται πολύ πιο αργά, καθιστώντας δυσκολότερο τον προσδιορισμό του χρόνου θανάτου. Αυτό θα άφηνε περιθώριο σε έναν ύποπτο να εκμεταλλευτεί την αβεβαιότητα για να στήσει άλλοθι ή να ενοχοποιήσει άλλον.
Μια ακόμη μεγάλη πρόκληση θα ήταν η αμεροληψία, καθώς αρχικά όλοι θα ήταν ύποπτοι, όμως ταυτόχρονα οι μόνοι διαθέσιμοι για συλλογή στοιχείων και διερεύνηση. «Χρειαζόμαστε να αξιοποιήσουμε εργαλεία όπως τη ρομποτική και την τεχνητή νοημοσύνη, και να μπορούμε να καταγράφουμε στοιχεία με μη παραδοσιακούς τρόπους», λέει ο δρ Μεζέμπ Τσαουντουρί, εγκληματολόγος και δικηγόρος ποινικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο Νόρθαμπρια. «Διαφορετικά, κάθε έρευνα ή συμπέρασμα που θα προκύψει θα είναι αμφισβητήσιμο».
Το 2016, ως διδακτορικός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Ντάραμ, ο Τσαουντουρί ανέπτυξε ένα ρομπότ απομακρυσμένης απεικόνισης, το MABMAT, σχεδιασμένο να καταγράφει βίντεο και φωτογραφίες 360 μοιρών σε δυσπρόσιτες σκηνές εγκλήματος, τα οποία θα μπορούσαν αργότερα να χρησιμοποιηθούν για ανασύνθεση σε εικονική πραγματικότητα.
Η έρευνα στον τομέα της αστροεγκληματολογίας βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα, και πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Γι’ αυτό οι ειδικοί προτρέπουν τις διαστημικές υπηρεσίες να επενδύσουν τώρα στα κατάλληλα εργαλεία. «Χρειαζόμαστε πραγματικά αφιερωμένη έρευνα σε αυτόν τον τομέα», λέει ο Τσαουντουρί.
Καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα περνούν παρατεταμένα διαστήματα στο διάστημα, είναι σχεδόν αναπόφευκτο ότι θα εμφανιστούν εγκλήματα. «Είμαστε από τη φύση μας ένα πολύ βίαιο είδος, οπότε δεν είναι παράλογο να υποθέσουμε πως θα παραμείνουμε βίαιο είδος ανάμεσα στα άστρα», λέει ο Κοβάλσκι.
