Για χρόνια ο μετρητής του ρεύματος ήταν ένα κουτί στην είσοδο της πολυκατοικίας που το κοιτούσε μόνο ο καταμετρητής, μία φορά στους τέσσερις μήνες. Αυτό αλλάζει σταδιακά. Οι νέοι ψηφιακοί μετρητές μπορούν να καταγράφουν την κατανάλωση ανά τέταρτο της ώρας, και οι εφαρμογές των inverter δείχνουν στο κινητό πόση ενέργεια παράγει η ταράτσα κάθε λεπτό. Για όσους έχουν ή σκέφτονται να βάλουν φωτοβολταϊκά, αυτά τα δεδομένα δεν είναι απλώς ενδιαφέροντα γραφήματα. Καθορίζουν στην πράξη πόσα χρήματα θα γλιτώσουν.
Ο λόγος είναι ο τρόπος που λειτουργεί πλέον ο συμψηφισμός. Με τον παλιό ενεργειακό συμψηφισμό (net metering), το δίκτυο λειτουργούσε περίπου σαν μια τεράστια μπαταρία: η ενέργεια που έδινες το μεσημέρι συμψηφιζόταν με όση έπαιρνες το βράδυ, και η ώρα είχε μικρή σημασία. Στο net billing η λογική είναι διαφορετική. Η ενέργεια που καταναλώνεις τη στιγμή που παράγεται έχει τη μεγαλύτερη αξία, γιατί δεν αγοράζεις ρεύμα από τον πάροχο. Η πλεονάζουσα ενέργεια που πηγαίνει στο δίκτυο αποτιμάται συνήθως σε χαμηλότερη τιμή από εκείνη που πληρώνεις όταν αγοράζεις. Άρα το ζητούμενο είναι να «συναντηθούν» χρονικά η παραγωγή και η κατανάλωση.
Εδώ μπαίνει η τεχνολογία. Οι περισσότεροι σύγχρονοι inverter διαθέτουν εφαρμογή που δείχνει σε πραγματικό χρόνο την παραγωγή, την κατανάλωση του σπιτιού και την έγχυση στο δίκτυο. Αν κοιτάξει κανείς αυτά τα γραφήματα για μία εβδομάδα, συνήθως ανακαλύπτει ένα μοτίβο: το μεσημέρι το σπίτι είναι άδειο και σχεδόν όλη η παραγωγή φεύγει στο δίκτυο, ενώ το βράδυ, όταν όλοι γυρίζουν, το ρεύμα αγοράζεται ακριβά. Αυτή η εικόνα είναι το πρώτο βήμα για να αλλάξει κάτι.
Το δεύτερο βήμα είναι ο αυτοματισμός. Έξυπνες πρίζες, χρονοδιακόπτες και ρελέ που ελέγχονται από τον inverter μπορούν να ανάβουν τον θερμοσίφωνα όταν υπάρχει πλεόνασμα παραγωγής. Πλυντήρια ρούχων και πιάτων με καθυστερημένη έναρξη προγραμματίζονται για τις 12 το μεσημέρι αντί για τις 9 το βράδυ. Όσοι έχουν ηλεκτρικό αυτοκίνητο μπορούν να ρυθμίσουν τον φορτιστή ώστε να προσαρμόζει την ισχύ του στην περίσσεια του φωτοβολταϊκού. Υπάρχουν πλέον και ανοιχτές πλατφόρμες, όπως το Home Assistant, που επιτρέπουν σε πιο τεχνικά καταρτισμένους χρήστες να φτιάξουν δικούς τους κανόνες με βάση τα δεδομένα του inverter.
Ένα σημείο που χρειάζεται προσοχή είναι η ακρίβεια των μετρήσεων. Ο inverter γνωρίζει πόση ενέργεια παράγει, αλλά για να ξέρει πόση καταναλώνει το σπίτι χρειάζεται έναν μετρητή ενέργειας στον πίνακα, συνήθως με μετασχηματιστές ρεύματος. Χωρίς αυτόν, η εφαρμογή δείχνει μόνο τη μισή εικόνα και οι αυτοματισμοί δουλεύουν στα τυφλά. Το κόστος του είναι μικρό σε σχέση με τη συνολική εγκατάσταση, και καλό είναι να προβλέπεται από την αρχή.
Το ενδιαφέρον είναι ότι όλα αυτά αλλάζουν τον ρόλο του ιδιοκτήτη. Από παθητικός καταναλωτής που απλώς πληρώνει έναν λογαριασμό, γίνεται κάποιος που διαχειρίζεται ενεργά ένα μικρό ενεργειακό σύστημα. Δεν χρειάζεται να είναι μηχανικός για να το κάνει. Αρκεί μια ματιά στα δεδομένα, μερικές απλές αλλαγές στις συνήθειες και ένας δυο αυτοματισμοί που δουλεύουν αθόρυβα στο παρασκήνιο, μέρα με τη μέρα.
